Sendikalı bir işçi ne kadar tazminat alır ?

Selin

New member
Sendikalı Bir İşçi Ne Kadar Tazminat Alır?

İş hayatı bazen öyle bir yer ki pazartesi sabahı alarm çaldığında insanın aklına ilk gelen şey kahve değil, “Acaba bugün iş yerinde hangi sürprizle karşılaşacağım?” oluyor. Hele bir de işten çıkarılma ihtimali varsa insanın zihninde hesap makinesi açılıyor, yıllar birer birer sıralanıyor, kıdem tazminatıyla ihbar tazminatı aynı masaya oturuyor. Bir de sendikalıysanız akla hemen şu soru geliyor: Sendikalı bir işçi işten çıkarılırsa ne kadar tazminat alır?

Burada küçük ama önemli bir ayrıntı var: Sendikalı olmak, her işten ayrılma durumunda otomatik olarak daha yüksek tazminat alınacağı anlamına gelmez. Ancak işçinin sendika üyeliği veya sendikal faaliyetleri nedeniyle işten çıkarılması hâlinde, normal kıdem ve ihbar tazminatlarından ayrı olarak sendikal tazminat gündeme gelebilir. İşin asıl püf noktası da burada başlıyor.

Gelin konuyu hem işçinin cebini hem de hukuki haklarını düşünerek, biraz mizah ve bolca gerçek bilgiyle inceleyelim.

1. Sendikalı İşçi Olmak Tazminatı Nasıl Etkiler?

Öncelikle sendikalı işçi olmak ile sendikal nedenle işten çıkarılmak arasındaki farkı bilmek gerekiyor. Bir işçinin sendikaya üye olması, toplu iş sözleşmesinden yararlanması veya iş yerinde sendikal faaliyetlere katılması, tek başına bütün tazminat kalemlerini değiştirmez. Ancak işverenin işçiyi bu nedenlerle cezalandırması, hukuken çok daha farklı bir tablo ortaya çıkarabilir.

Türkiye'de temel düzenlemeler 4857 sayılı İş Kanunu ile 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu kapsamında ele alınır.

Normal şartlarda işçinin alabileceği tutar şu unsurlara bağlıdır:

- İş yerindeki kıdem süresi

- İşçinin giydirilmiş brüt ücreti

- İş sözleşmesinin nasıl ve hangi nedenle sona erdiği

- İhbar süresine uyulup uyulmadığı

- Kullanılmamış yıllık izinlerin bulunup bulunmadığı

- İşçinin sendikal nedenle ayrımcılığa uğrayıp uğramadığı

- Varsa toplu iş sözleşmesindeki özel hükümler

Örneğin beş yıldır çalışan bir işçiyle on beş yıldır çalışan bir işçinin kıdem tazminatı aynı olmaz. Üstelik sendikal nedenle işten çıkarılan bir işçinin, şartları oluşmuşsa, kıdem ve ihbar tazminatlarına ek olarak sendikal tazminat istemesi de mümkündür.

Yani mesele yalnızca “Kaç yıldır çalışıyorum?” sorusu değil. “Neden işten çıkarıldım ve bunu nasıl kanıtlayabilirim?” sorusu da en az onun kadar önemlidir.

2. Sendikal Tazminat Ne Kadar?

Gelelim herkesin merak ettiği asıl konuya: Sendikal tazminatın miktarı ne kadar?

6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 25. maddesine göre, sendikal özgürlüğe aykırı davranılması hâlinde işçiye bir yıllık ücret tutarından az olmamak üzere sendikal tazminat ödenmesine karar verilebilir. Buradaki kritik nokta, işten çıkarılmanın gerçekten sendikal nedene dayanması ve bunun hukuken ortaya konulabilmesidir. Her sendika üyesi işten çıkarıldığında otomatik olarak bu tazminatı alamaz. Mevzuat+1

Biraz rakamlarla konuşalım. Çünkü hukuk metinlerini okumak önemli ama ay sonunu getiren şey, çoğu zaman hesap makinesindeki rakamlardır.

Örnek sendikal tazminat hesabı

Aylık ücret varsayımı Bir yıllık ücret karşılığı

25.000 TL 300.000 TL

30.000 TL 360.000 TL

40.000 TL 480.000 TL

50.000 TL 600.000 TL

60.000 TL 720.000 TL

Bu tablo, aylık ücretin 12 ile çarpılmasıyla oluşturulmuş basit bir örnektir. Rakamlar, hukuken kesinleşmiş tazminat miktarları veya güncel net maaş üzerinden yapılmış resmî hesaplamalar değildir. Gerçek dosyada hangi ücretin esas alınacağı, ücretin niteliği ve diğer hukuki koşullar değerlendirilmelidir.

Bir de şu ayrıntı var: Sendikal tazminat, kıdem tazminatının başka bir isimle söylenmiş hâli değildir. İki farklı hukuki alacaktır. Şartları oluşmuşsa işçi hem kıdem tazminatı hem de sendikal tazminat talep edebilir.

Forumda sıkça karşılaşılabilecek bir yanlış anlaşılmayı da düzeltelim: “Sendikalıyım, beni çıkardılar; bir yıllık maaşım kesin cebimde!” demek doğru değildir. İşverenin fesih gerekçesi, olayların zamanlaması, deliller ve yargılama sonucu önemlidir.

Kısacası, kanunda belirtilen asgari tutar güçlü bir korumadır ama o korumadan yararlanabilmek için hukuki koşulların oluşması gerekir.

3. Kıdem Tazminatı: Her Çalışma Yılı İçin Ne Hesaplanır?

Şimdi ikinci önemli kaleme geçelim: kıdem tazminatı.

Genel kural olarak, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki bir işçi için kıdem tazminatı değerlendirilirken 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun yürürlükte kalan 14. maddesi dikkate alınır. İşçinin aynı işverene bağlı çalışma süresinin en az bir yıl olması ve iş sözleşmesinin kanunda öngörülen kıdem tazminatına hak kazandıran nedenlerden biriyle sona ermesi gerekir.

Kıdem tazminatı hesabında genel olarak her tam çalışma yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret esas alınır. Bir yıldan artan süreler de orantılı şekilde hesaplamaya katılır. Ancak uygulanacak kıdem tazminatı tavanı da hesaba alınmalıdır. 1+1

Giydirilmiş brüt ücret denildiğinde yalnızca bordrodaki çıplak maaş anlaşılmamalıdır. Düzenli olarak sağlanan ve tazminat hesabına dâhil edilmesi gereken bazı para veya para ile ölçülebilen menfaatler de dikkate alınabilir.

Örneğin Ahmet'in aynı işverene bağlı olarak 6 yıl çalıştığını, kıdem hesabına esas aylık ücretinin 35.000 TL olduğunu varsayalım. Kıdem tazminatı tavanı dikkate alınmadan yapılan basit hesap şöyle olur:

35.000 TL × 6 yıl = 210.000 TL.

Bu rakam yalnızca örnek hesaplamadır. Gerçek tutar, fesih tarihindeki geçerli tavan, esas alınacak ücret, çalışma süresi ve hak kazanma koşulları doğrultusunda belirlenir.

Peki Ahmet sendikal nedenle işten çıkarılmışsa ne olur?

Eğer sendikal tazminat koşulları da oluşmuşsa, Ahmet'in kıdem tazminatı alacağı ayrıca değerlendirilir. Sendikal tazminat da kendi koşulları çerçevesinde hesaplanır. Böylece iki farklı alacak aynı olaydan doğabilse bile birbirinin yerine geçmez.

İşte bu nedenle yalnızca “Maaşım şu kadar, altı yıldır çalışıyorum” bilgisiyle kesin bir toplam söylemek doğru değildir.

4. İhbar Tazminatı da Alınır mı?

İşten çıkarılan işçinin önüne çıkan üçüncü önemli başlık ihbar tazminatıdır.

İş Kanunu'nun 17. maddesinde, çalışma süresine göre değişen bildirim süreleri düzenlenmiştir. İşveren, ilgili şartlar altında bu sürelere uymadan iş sözleşmesini sona erdirirse ihbar tazminatı gündeme gelebilir. Bununla birlikte her fesihte ihbar tazminatı doğmaz; özellikle kanundaki haklı nedenle derhâl fesih hükümleri ve iş sözleşmesini kimin sona erdirdiği önem taşır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı+1

Bildirim süreleri genel olarak şöyledir:

- Altı aydan az çalışmada: 2 hafta.

- Altı aydan bir buçuk yıla kadar çalışmada: 4 hafta.

- Bir buçuk yıldan üç yıla kadar çalışmada: 6 hafta.

- Üç yıldan fazla çalışmada: 8 hafta.

Burada da bir örnek verelim. Beş yıldır çalışan ve aylık brüt ücreti 40.000 TL olan bir işçinin, ihbar süresine uyulmadan ve ihbar tazminatını ortadan kaldıran bir durum bulunmaksızın işten çıkarıldığını düşünelim.

Sekiz haftalık süre yaklaşık iki aylık ücret karşılığı olarak düşünüldüğünde basit örnek hesap 80.000 TL olur. Gerçek hesaplamada günlük ücret, ücretin kapsamı ve ilgili yasal kurallar esas alınır.

Sendikal nedenle işten çıkarılan işçi açısından ihbar tazminatı da somut olayın koşullarına göre ayrıca gündeme gelebilir. Ancak sendikal tazminat, kıdem tazminatı ve ihbar tazminatının üçünü de her dosyada otomatik olarak alacağını düşünmek yanlış olur.

Bir başka deyişle, tazminat hesabı menüden üç yemek seçmek gibi değildir. Siparişin kabul edilmesi için her kalemin kendine özgü koşulları vardır.

5. Sendikal Nedenle İşten Çıkarılma Nasıl Anlaşılır?

Burası konunun en hassas noktasıdır.

Bir işveren, işçisini sendikaya üye olduğu, üyeliğini sürdürdüğü veya sendikal faaliyetlere katıldığı için işten çıkaramaz. Kanun, sendika özgürlüğünü korumak amacıyla işverenin sendika üyeliğine bağlı ayrımcılık yapmasını yasaklar. Mevzuat+1

Ancak gerçek hayatta işverenin fesih gerekçesi her zaman açıkça “Sendikaya üye olduğun için seni çıkarıyorum” şeklinde ifade edilmez.

Bazen işçiye performans düşüklüğü gerekçesi sunulur. Bazen iş yerinde küçülme olduğu söylenir. Bazen de uzun süredir sorun yaşanmayan bir çalışanın sendikal örgütlenme başladıktan hemen sonra işten çıkarılması dikkat çeker.

Böyle durumlarda tek bir olaydan kesin sonuç çıkarmak yerine bütün koşullara bakmak gerekir.

Örneğin:

- Sendikal örgütlenmenin başladığı tarihle fesih tarihi arasında nasıl bir ilişki var?

- Sendikaya üye olan çalışanların işten çıkarılma oranı diğer çalışanlardan belirgin biçimde farklı mı?

- İşverenin ileri sürdüğü gerekçeyi destekleyen somut kayıtlar mevcut mu?

- İş yerinde sendikal faaliyetlere katılan çalışanlara yönelik baskı veya tehdit iddiaları var mı?

- İşverenin daha önceki uygulamaları ve çalışanlar arasındaki yazışmalar ne gösteriyor?
 
Üst